Berlingo Krisia: harresia

Berlingo Krisia: 
Irudian ageri diren bi mutilak, Berlingo harresia egiten ari dira atzean hainbat soldadu dituztela.  Bigarren mundu gerraren ostean, Berlin  Aliatu garaileek kontrolatutako lau sektoreetan banatu zen; Sobietar Batasunak, Estatu Batuak, Bitainia Handia eta Frantzia.Hasieran, Berlineko biztanleak aske mugi zaitezkeen lau sektoreen artean, baina Gerra Hotza hastean, mugimenduak mugatu ziren, bi Alemanien arteko muga 1952an  itxi zen. Harresi honen eraikuntzari dagokionez, esa beharra dago, harresi hau eraikitzea bururatu zitzaiona AEDko gobernua izan. 1961ko abuztuaren 13anAEDko gobernuak hiru mendebaldeko sektoreak inguratuko lituzkeen harresi baten eraikuntza bururatu zitzaien. Aurrena arantzadun alanbre bat jarri zuten, baina berehala benetako harresi bat altxa zen. Honek hiria fisikoki banatu zuen: Mendebaldeko Berlin inguratzen zuena.AEDko gobernuak “babes antifaszistarako harresi” bat zela esan zuen, mendebaldearen erasoak saiesteko helburua zuena, harresiaren eraikuntza AEFren eta NATOK bere kideen politiaren ondorio zela argudiatuz. Hala ere, azkenean, AEDko buruzagiek harresiaren helburuetako bat emigrazioa eta garun ihesa sahiestea zela onartu zuten.Baina egoera aldatu egin zen Erich Honecker buruzagiakurriaren 18an kargua utzi zuenean eta bere ordez botereanEgon Krenzek  jarri zenean.  Azaroaren 9an gobernuak ekialdkeo alemaniarrei bidaiatzeko debekuak arindu zituen. Gaizkiulertu baten ondoren, Gunter  Schabowskik debeku guztiak erretiratuak izan zirela esan zuen prentsaren aurrean eta ehundaka pertsona harresira joan ziren segituan, non zaindariek ateak ireki zituzten igarobidea ahalbidetuz.Ortik urte batera, Alemania eta AED Europar Batsuneko kide egin ziren. Liskar honen hasiera, Estatu batuarrek izan zituzten aurreikuspenetan oinarritu zen. Estatu Batuarren ustetan, Irango eta Greziako auziek agerian usten zuten britainiarren ahultasuna eta Europa osoa Moskuren eraginpean eror zitekeen beldur zen.  Beraz, Alemaniako krisiak, 1949an izan zuena bilakera, erabat okertu zuen egoera.Egoera honela zegoelarik, Jaltako eta Ootsdameko Itunean Alemania militarki okupatuko zela lau zatitan adostu zen. Lau zati hauetako baten jabe Estatu Batuarrak, Britainia Handia, Frantzia eta Sobietar Batasuna izango ziren.  Baian adostasunak ez zuen hemen amaiera izan.  Izan ere, Berlin hiria Sobietarren esku gelditzen baitzen eta orduan, hau ere lau zatitan banatzea pentsatu zuten.  Guzak honela, beraien helburu bezala, alemania osoa batzea eta sistema demokratikoa ezartzea izan zen.  Baina helburu edo nahi hau utsean gelditu zitzaien.  Sobietarrek beraien aldea politikoki antolatzen hasi baitziren gainerako aliatuak bezala. Baina 1947-a erabakigarria izan zen.  Urte honetan, frantziarrek eta estatubatuarrek beraien aldeak ekonomikoki batzea erabaki zutelako nahiz eta  adostasun honen aurka agertu beste bi lurraldeak.  Handik gutxira berriz, diru ekonomiko parekoa hasi ziren erabiltzen Britainia, Estatu Btasuak eta Frantzia, Sobietar Batasuna alde batera utziz.Baztertu zutenez, mendeku bezala, Sobietar batasunak Berlin hiria blokeatu zuen 1949ra arte.  Zailtasunak zailtasun baina Berlingo mendebaldeko aldea aire zubi bezala hornitzea lortu zuten.Berlingo Blokeoaren ondorioz, batasuna alde batera utzi eta bi estatu alemanan sorrera bizkortu zen.  Gerra bukatu zen urtean, Alemania Errepublika Demokratikoa sortu zuten. Baian Alemania 1991.urtera arte egon zen demokrazian oinarritua, hain zuzen ere, gerra hotza amaitu zen arte.

Berlingo krisia

Berlingo Krisia: 

Argazkian ageri den hiria edo behintzat beretik gelditzen dena da Berlin.  Irudi hau, Berlingo Krisia bilakatu zen urtea, hau da, 1945-a irudikatzen du.

Gertakari hau izan zen hain zuzen ere (Berlingo Krisia) hasiera eman ziona bi blokeen liskarrari.

Liskar honen hasiera, Estatu batuarrek izan zituzten aurreikuspenetan oinarritu zen. Estatu Batuarren ustetan, Irango eta Greziako auziek agerian usten zuten britainiarren ahultasuna eta Europa osoa Moskuren eraginpean eror zitekeen beldur zen.  Beraz, Alemaniako krisiak, 1949an izan zuena bilakera, erabat okertu zuen egoera.

Egoera honela zegoelarik, Jaltako eta Ootsdameko Itunean Alemania militarki okupatuko zela lau zatitan adostu zen. Lau zati hauetako baten jabe Estatu Batuarrak, Britainia Handia, Frantzia eta Sobietar Batasuna izango ziren.  Baian adostasunak ez zuen hemen amaiera izan.  Izan ere, Berlin hiria Sobietarren esku gelditzen baitzen eta orduan, hau ere lau zatitan banatzea pentsatu zuten. 

Guzak honela, beraien helburu bezala, alemania osoa batzea eta sistema demokratikoa ezartzea izan zen.  Baina helburu edo nahi hau utsean gelditu zitzaien.  Sobietarrek beraien aldea politikoki antolatzen hasi baitziren gainerako aliatuak bezala.

Baina 1947-a erabakigarria izan zen.  Urte honetan, frantziarrek eta estatubatuarrek beraien aldeak ekonomikoki batzea erabaki zutelako nahiz eta  adostasun honen aurka agertu beste bi lurraldeak.  Handik gutxira berriz, diru ekonomiko parekoa hasi ziren erabiltzen Britainia, Estatu Btasuak eta Frantzia, Sobietar Batasuna alde batera utziz.

Baztertu zutenez, mendeku bezala, Sobietar batasunak Berlin hiria blokeatu zuen 1949ra arte.  Zailtasunak zailtasun baina Berlingo mendebaldeko aldea aire zubi bezala hornitzea lortu zuten.

Berlingo Blokeoaren ondorioz, batasuna alde batera utzi eta bi estatu alemanan sorrera bizkortu zen. 

Gerra bukatu zen urtean, Alemania Errepublika Demokratikoa sortu zuten. Baian Alemania 1991.urtera arte egon zen demokrazian oinarritua, hain zuzen ere, gerra hotza amaitu zen arte.

Gerra Hotza(1945-1989)

mapi2.pdf:

Mapa honek, 1945 eta 1989 urteen bitartean gertatu zen lehiaren bilakaera adieraten du, hau da gerra hotzarena.

Mapan, gerra honetan egon ziren bi blokeak argi eta argi desberdintzen dira.

• Lehenengo blokean (kapitalistak): Ipar eta Hego amerika, Australia, Erresuma Batua, Norvegia, Europako ekialdea izan ziren batik bat.
• Bigarren blokean (komunistak): Europako mendebalde osoa zena. 

Mapa baita ere, garai hartan hau da, gerra hotzak iraun zuen bitartean, sortu ziren krisi eta lehiak isladatzen ditu. Krisi bezala, Berlingo krisia ageri da. Gerra bezala berriz, greziakoa, Kubakoa, Koreakoa  eta Indotxinakoa ageri dira.

Azalpena:

Gerra hotza, 1945-1989 urteen bitartean gertatu zen lehia bat izan zen. Bigarren Mundu gerraren ostean, bi superpotentziak, hau da, Estatu Batua eta Sobietar Batasuna izugarrizko tentsioan sartu ziren eta tentsio hau azkenean mundu osora hedatu zen.

Estatu gehienak, Hirugarren mundukoak batik bat, bi bloke horietatik kanpo gelditu ziren, eta ez-alineazioa aldarrikatu zuten; ez bloke batean ez bestean ez zuten parte hartu. 

Esan beharra dago, erabateko neutraltasuna ez zela inoiz egon lehia honetan, nahiz eta estatu gehienak, netraltasunari eutsi nahi izan zioten. 

Nahiz eta inoiz ez zen erabateko gerra egoerara iritsi, gerra hotzaren garaian, tentsio egoera etengabea zen.

Garai haietan, etsaiari aurre egiteko une guztietan eraso estrategikoak indartzen ibili ziren.

Mapan ageri den bezala, hainbat lehia eta krisi egon ziren gerra garaian.  Krisi hoietako bat, Berlingo krisia izan zen.  Krisi honekin hasi zen bi blokeen liskarra.  Estatu Batuarren iritziz, Irango eta Greziako auziek agerian uzten zuten britainiarren ahultasuna, eta Europa osoa Moskuren eragin pean eror zitekeen susmoa indartzen hasi zen.  Susmo hauen ondorioz, eman zioten hasiera gerra hotzari.

Jaltako eta Postdamenko Itunetan, besteak beste, Alemania militarki okupatu, lau alderditan banatu eta eta Estatu Batuen, Britainia handiaren Frantziaren eta Sobietar Batasunaren ustea erabaki zuten.  Berlin hiria alde sobietarrean zegoen, eta hau ere, lau alderditan zatitu zuten.  Ikuspuntu ekonomikotik batasunari eutsi zioten, gerrak eragindako kalteei aurre egiteko.

Beraien helburua, alemania osoa batzea eta sistema demokratikoa ezartzea izan zelarik..

Britainiarrek eta Estatu Batuarrek, bere aldeak ekonomikoki batu egin zituzten, nahiz eta sobietarrak eta frantzisak, jarrera honen aurka egon.  Geroago, Londresko Biltzarrean, Estatu Batuek, Frantziak,  Britainia Handiak eta Beneluxek, Estatu Alemana sortzea erabaki zuten eta honen ondorioz, sobietarrek Berlin hiria blokeatzea pentsatu zuten. 

Berlingo blokeo honen ondorioz, batasuna alde batera hutzi  eta bi estatu alemanen sorrera bizkortu zen.  1949.urteko maiatzaren 8an, Oinarrizko Legea onetsi zen, hau da, Alemaniako Errepublika Federalaren Kontituzioaren edukia.  Hau gertatu eta oso gutxira, alde sobietarrean, Alemaniako Errepublika Demokratikoa sortu zen.  Eta honela jarraitu izan zuen Alemaniak gerra hotza bukatu zen harte, bi zatitan banatua.

Lehen aipatu bezala, hainbat lehia gertatu ziren gerra hotzaren baitan.  Hauetako bat, Vietnango gerra.  Lehia honetan, Japoniako errendimenduarekin, komunistek, botere hutsuneaz baliatu ziren eta Vietnango Herri Errepublikoa aldarrikatu zuen iparraldean. Hala ere, armada britainiarrak, hegoaldea okupatu zuen.  Ordundik, Indotxinako penintsula osoan bere aginte koloniala ezartzen ahalegindu zen Frantzia.

Beste gerra bat, garai honetan gertatu zena, Kubako misilen krisia izan zen.  Gerra honetan, Estatu Batuarrek atzerriratutako kubatara batzuk Cochinos Badian lehorreratu zituzten modu honetan, beraien planari jarraituz, Fidel kargotik kentzeko amsoarekin.  Baina beraien asmoak eta ideiak  hutsean gelditu ziren.  Hortik laisterrera, izugarrizko tentsioa sortu baitzen Estatu Batuetan.  Olokaustoaren beldur ziren, kuban sobietarrek zituzten misilek Estatu batuak osoa menderatuko zutela zekitelako. Hori zela eta, Estatu Batuek beste  taktika batera ekin zioten.  Misil hoiek kubara heldu ez zitezen, uharteari, itsas blokeo bat egin zioten.  Modu honetan, beraien etsaiei ezer esportatzea debekatuz eta inportazioak lortzea eragotziz.

Liskar hauen ostean, argi gelditu zen beharrezko zela bi superpotentziek elkar ulertzea. 

Mapan liskar eta krisi hauetatik gain, gerra garaian Estatu Batuek egin zituen adostasunak ageri dira.  Adostasun hauetako bat, Otan izeneko izan zen.  Ipar atalantikoko tratatu hau, 1949an sortutako aliantza militara izan zen.  Hor ageri da baita ere, OTASE.  Itun hau, Estatu Batuek 1954 hitzartu zuen eta hitzarmen honi, Asiako Hego-ekialdeko ituna deitu zitzaion.  Beste itun bat 1955ean sinatu zuen  Bagdadeko ituna izena izan zuena.  Akordio hauetaz gain, sistema militarra osatzeko, bereziki Ozeano Bareko aldean.  Hauetatik garrantzitsuenak, Hegoaldeko Korearekin, Taiwanekin eta Japoniarekin sinatu zituen Estatu Batuek.

Baita ere, esan beharra dago, itun hauei esker Estatu Batuek Sobietar Batasunaren aurkako base militarrak eraiki ahal izan zituztela mundu osoan zehar eta nazioarte mailako itsasoko zirkulazioaren ibilbide nagusiak kontrolatu zituztela.

Kubako Misilen krisia

MAPA IRUZKINA:

Mapa honetan, 1962ko Kubako misilen krisia ageri da, bere gatazka Amerikar Iparraldean kokatu daiteke, Amerika Estatu Batuak eta Kubaren hau eda, Sobietarren arteko lehia irudikatzen du.

Irudi honetan, Kuvbako misilek zein eremutan izango zuten eragina adierazten du.  Irudiak adierazten duen bezala, misil hauek beraien etsai Estatu Batuarrei izugarrizko triskantza sorraraziko zioten. 

Irudian baita ikus daiteke, Estatu Batuarrek, Kubako lurraldeari egin zioten itsas blokeoa, modu honetan lurralde honi beste lurraldek ionporatzen zioten elikagai eta produktuen bidea moztuz eta elikagai eta produktu hauek, beraiengana ez heltzea lortuz.  Ez bakarrik inporatzioak, ezta ere esportazioak ere.  Honmetaz gain, Kubako itsasontziei ez zieten uisten Kuban sartzen, Kenedi agintariaren aginduen bitartez.  Modu honetan, sobietarrei, misilak ekartzea ostopatuz.

Egoera honek izugarrizko tentsioa zorrarazi zuen bi potentzien artean.   Estatu Batuarrek, Kubako agintari Fidel Castro nahi zuten bere boteretik kendu eta helburu horrekin, CIA-ren eta Estatu Batuetako Estatu Departamentuaren laguntzarekin plan bat bideratu zuten.  Atzerriratutako kubatar batzuk Cochinos Badian lehorreratu zituzten modu honetan, beraien helburua aurrera botatzeko asmotan baina beraien aleginak hutsean gelditu ziren.

Kubak hala ere, oso ondo antolatua zegoen armen inguruan.  Sobietarren misilak Estatu Batuarren erdi erdira heltzen ziren Estatu Btauak ia osoa jasaten zuten. 

Lehenbiziko aldiz, sobietarren base nuklearrak Estatu Batuetatik hamarka kilometrora baino ez zeuden.  Beraz, olokaustoaren beldurra zabaldu zen mundu osora. Honen erantzule, Estatu Batuetako Segurtasun Kontseile Nazionalak hiru aukera aztertu zituen Kuba menderatzeko: bonbardatzea, lehorreraztea edo uhartea blokeatzea.  Azkenik, keney presidenteak hirugarren aukera proposatu zuen.  Modu honetan, bi supertpotentzien arteko tentsioa maila gorenera iritzi zen harte eta holokausto nuklearraren beldurra mundu osora hedatuz.  Azkenean, Krustxevek atzera egin eta Kubara arma nuklearrez beteta zhoazen gerraontziei itzultzeko agindua eman zien.

Planeta amildegiaren ertzean egon zen.  Agerian gelditu zen behar beharrezkoa zela SESBk eta Estatu Batuek elkar uñlertzea.  1963an, Wasingtonen eta Moskuren arteko telefono gorri ezaguna ezarri zuten, hau da, bi superpotentzietakoburuzagien arteko komunikazio sistema zuzena, krisi egoerei irtenbide negoziatuak aurkitzeko.

Nazioen Batasuna

Nazioen BatasunaNazioen elkartea, Parisko konferentziak sorturiko elkartea izan zen hain zuzen ere, 1919ko apirilaren 24ean. Elkartehonen hitzarmenean, 45 herrialdek hartu zuten parte.Elkarte honen helburua, herrialde guztien(bai ahulen eta bai boteretsuen) herri sihurtasuna lortzea izan zen.  Modu honetan, herrialde hauen ddesarmatzea eta beraien liskarrak konpontzea zekarrelarik.  Honen bidez, gerrak sortzea ebatziz. Honetaz gain, esan beharra dago, elkarte honen helburuen potentzialean, Alemania eta Estatu Batuek hitzarmen honetan 1926 eta 1934ra arte parte ez hartzeak eragina izan zuela.Elkarte honek, Sarre ikatz meategiaren eta Danzing hiriaren botere kolonialen administrazioak izan zituen.  Honetaz gain, hainbat liskar kolonialetan ere parte hartu zuen.Baina 30.rren hamarkadak, elkarte honen amaiera suposatu zuen.  Militarrek eta faxistek egin zioten erasoei deritzona. Honen ondorioz, Alemaniak eta Japoniak elkartea, 1933an hutsi zuten eta Italiak berriz, 1936an.  Esan beharra dago baita ere, Bigarren Mundu Gerrak suposatu zuela lehen nazioen elkartearen heriotza. 

Estatu Batuen kartelaren iruzkina

Kartel batek, informazio ugari transmititzen dio subjektuari.  Informazio hau transmititzen laguntzen duten ezaugarriak, irudiak, koloreak…dira.  Dokumentuaren identifikazioa eta aurkezpena.  Kartel hau, Estatu Batuetako gobernuak argitaratu zuen Bigarren Mundu Gerran.  Modu honetan, jendea gerrara animatzeko asmoz.  Garai horretan, Estatu Batuek gerran, gerrillariak behar baitzituzten. 

Publizitate mota honetan, gizon bat ageri da estatubatuarren zeinua txapelean duela. Honetaz gain, gizona dotore jantzirik ikus dezakegu baina ezaugarri guzti hauetatik gehien bereizten dena, pertsonaiaren begirada eta bere keinua da.  Bere begirada, hartzailearen barnean sartzen da eta bere keinuak ikusleari zuzenduta dago.  Hori dela eta, oso erakargarri edo asko barneratzen da kartel hau.  Honetaz gain, pertsonaiaren azpian hitz batzuk agertzen dira ingelesez:  Armadan behar zaitut esaten duena.  Hau da bere keinuen eta begiradaren eta hitz hauen bitartez, jendea gerrara animatu nahi zuen.   Batetik,Lehen Mundu Gerraren ondoren, Versallesko itunean Alemaniari ezarri zitzaion gehiegizko kalte-ordaina eta bestetik, 1939ko krisia eta Europan indarra hartzen ari ziren nazionalismosozialistaren eta faxismoa izan ziren gerraren sorburua. Bigarren Mundu-Gerran ia estatu guztiek parte hartu zuten.

Alemaniako armadak Mosku inguratu bazuen ere sobietarren erasoak eta hotza zirela eta, ezin izan zuen hirian sartu. 1941eko abenduaren 7an, japoniarrek Pearl Harboren bonbardatu zuten AEB-ko itsas armada, eta ondorioz,Roosevelten aginduz ipar-amerikarrek bete-betean sartu ziren gerran. Hitler-en tropek Ukrania hartu zuten eta Stanlingrad-eraino iritsi ziren.AEBek SESB-ri emandako diru-laguntza ezinbestekoa izan zen sobietarren erresistentziarako, Ukrania berreskuratu eta Moskuko setioari amaiera eman zioten. Gero, Europako Ekialdeko estatuak askatu zituzten eta Berlinen sartu ziren.  Tunisia askatu eta gero, Aliatuek Sizilia eta Calabrian lehorreratu eta Italia hartu zuten.  Normandiako lehorreratzearen ondoren, Paris askatu zuten.1945eko apirilaren 25ean sobietarrak Berlinen sartu ziren eta Hitlerrek bere buruaz beste egin behar izan zuen. 1945eko maiatzaren 7an hitzartu zen Alemaniaren errendizioa.

Japoniarrak hogeita hamar urte zeramaten ingelesekin eta amerikarrekin borrokan, lehendabizi Txinan, eta ondoren, Indotxinan. Japoniari mehatxu egin zioten petrolioa bahitu egingo ziotela mendean hartutako irlak itzultzen ez bazituen eta lurrak galtzeko prest ez zegoenez Pearl Harbor eraso eta gerran sartu zen. Ozeano Barean, japoniarren menpean zeuden irlak AEBek konkistatu zituzten pixkanaka. Filipinak eta Birmania konkistatu zuten; Hirosima-n, 1945eko abuztuaren 6an, Estatu Batuarrek bonba atomikoa jaurti eta 80.000 hildako eta 140.000 kaltetu eragin zuten; hiru egun beranduago, abenduaren 9an, Nagasakin jaurtiki zuten beste bonba atomikoak 20.000 hildako eta 50.000 zauritu eragin zuten. Ondorioz, Japoniak baldintzarik gabeko kapitulazioa onartu  eta gerra amaitu zen. Gerran, 40 milioi hildako izan ziren, naziek hildako juduak barne. Gerraren ondorioz Alemania bitan banatu zen eta mundua ere bitan banatu zen: alde batera merkatu-ekonomiako estatuak, AEBak buru, eta bestera SEB eta ekonomia sozialistako gainerako estatuak.

2.mundu gerra: alemaniak frantzia inbaditu

Gerra ondoren, Frantziak Alsazia eta Lorena berreskuratu zituen, baita, Alemaniarekin izandako kolonia asko bereganatu ere. 

Gerra osteko urteetan, ezegonkortasun politikoak eta krisi ekonomikoak faxismoaren garaipena ekarri zuen Frantziara. 

Bigarren Mundu Gerran, Alemaniak inbaditu zuen Frantzia eta honen ondorioz, 1940an armistizoa sinatu beharra egon zen.  Hori zela eta, Frantzia erdibiturik gelditu zen. Frantziaren zati handi bat, Alemaniaren esku gelditu zen eta beste zatia berriz, Frantzia ez okupatua, Petain mariskalaren, Vichy-ko gobernu kolaborazionistaren esku.  Bitartean, De Gaulle jeneralak Frantzia librearen gobernua eratu zuen atzerrian eta Frantzia okupatuan alemaniarren aurkako erresistentzia sortu zen.

Gerra amaitu ondoren, konstituzio berria onartu zen, 1946an hain zuzen ere.  IV. Errepublika jaio zen. Gobernagarritasunik eza eta kolonietako arazoa izan ziren gerra ondorengo ezaugarri nagusiak. 1958an De Gaulle lehendakari hautatu zuten eta konstituzioa aldatu egin zen, errepublikako lehendakariak botere gehiago eskuratu zuelarik.